🔥 “આજે નાના ઉદ્યોગપતિ બળી રહ્યા છે… કાલે મોટાનો વારો આવશે” - પ્રાઈઝ વોર: એક એવી આગ છે જેમાં કોઈ ભસ્મ થતા બચવાનું નથી!

 🧱 એક ઉદ્યોગ, બે વર્ગ — પરંતુ ખતરો એક જ:- 

🔥 “આજે નાના ઉદ્યોગ બળી રહ્યા છે, કાલે મોટાનો વારો આવશે”

પ્રાઈઝ વોર: એક એવી આગ જેમાંથી કોઈ ઉદ્યોગપતિ બચી શકવાનો નથી. 

=======================

મોરબીનો સિરામિક ઉદ્યોગ, જે એક સમયે  ગુજરાતના ઉદ્યોગજગતની ગૌરવ ગણાતો હતો જે  આજે એક ગંભીર અને જોખમી દિશામાં આગળ વધી રહ્યો છે. આ ઉદ્યોગની છાતી પર હાલ એક એવી આગ સળગી રહી છે જેને આપણે સૌએ મળીને રોકવી પડશે. 

આ આગનું નામ છે “પ્રાઈઝ વોર” — ભાવયુદ્ધ. આ યુદ્ધમાં કોઈ વિજેતા નથી; હાર દરેકની છે. આજે નાનાં ઉદ્યોગપતિ એનો પ્રથમ શિકાર બની રહ્યા છે, પરંતુ કાલે આ જ આગ મોટાં ઉદ્યોગોને પણ ભસ્મ કરી નાખશે.

મોરબીનો ઉદ્યોગ સામાન્ય રીતે બે વર્ગોમાં વહેંચાયેલો છે — એક નાના ઉત્પાદન ધરાવતા ઉદ્યોગપતિ, જેઓ દૈનિક ૭ થી ૧૦ હજાર બોક્સનું ઉત્પાદન કરે છે, અને બીજાં મોટા ઉદ્યોગપતિ, જેઓ ૧૫ થી ૨૫ હજાર બોક્સનું ઉત્પાદન કરે છે. શરૂઆતમાં લાગતું હતું કે આ પ્રાઈઝ વોરનો ઘા ફક્ત નાના ઉદ્યોગોને લાગશે અને મોટા ઉદ્યોગો તેમની સ્કેલ, નેટવર્ક અને ફાઇનાન્સિયલ તાકાતને કારણે બચી જશે. પરંતુ હકીકત એ છે કે જ્યારે ધંધો જ અસ્થિર બની જાય, ત્યારે મોટું કે નાનું ઉત્પાદન હોવાનો કોઈ અર્થ રહેવાનો નથી.

નાનાં ઉદ્યોગો માટે આ યુદ્ધ સૌથી પહેલું અને ભયંકર આંચકારૂપ સાબિત થઈ રહ્યું છે. તેમની ઉત્પાદન ક્ષમતા મર્યાદિત છે, જેના કારણે પ્રતિ બોક્સ ખર્ચ હંમેશાં મોટાં ઉદ્યોગો કરતાં વધારે પડે છે. 

ભાવમાં થોડો પણ ઘટાડો થાય એટલે તેમના માટે એ જીવનમરણનો પ્રશ્ન બની જાય છે. માર્કેટમાં ₹૨૮ થી ઘટીને ₹૧૮ રૂપિયાનો ભાવ આવે ત્યારે તેઓ માટે EMI ભરવી મુશ્કેલ બને છે, મજૂરોને પગાર આપવો અશક્ય બને છે, વેપારીઓની ક્રેડિટ પર આધાર વધે છે અને અંતે બંધ થવાની પરિસ્થિતિ સર્જાય છે. મોટાં ઉદ્યોગો માટે જે ડિસ્કાઉન્ટ એક માર્કેટિંગ ટૂલ છે, તે નાનાં માટે મૃત્યુસમાન છે.

નાનાં ઉદ્યોગોમાં કોસ્ટિંગ વધુ પડવાનું પણ ઘણા કારણો છે — નાની મશીનરી, ઓછો પ્રોફિટ સ્કેલ, મોટો  ફિક્સ ખર્ચ, ગેસના ભાવ, વધુ વ્યાજદરમાં મળતી લોન અને ખરીદી વખતે મોટાં ઉદ્યોગો જેટલા સ્પર્ધાત્મક ભાવ ન મળવા. 

તેથી જ્યારે મોટો ઉદ્યોગ ૨૦ રૂપિયામાં વેચીને પણ નફો રાખી શકે છે, ત્યારે નાનાને એ જ ભાવમાં ખોટ સહન કરવી પડે છે અને એક નાની ફેક્ટરી નું બંધ થવું એ ફક્ત એક ઉદ્યોગપતિનું પતન નથી, એ સાથે મજૂરો રોજગાર ગુમાવે છે, બેંકોની લોન ફસાય છે, સપ્લાયર અને વેપારી તંગ થાય છે અને આખું ઈકોસિસ્ટમ ડગમગી જાય છે.

આ બધા વચ્ચે મોટાં ઉદ્યોગો એક ભ્રમમાં જીવતા હોય છે કે તેઓ બચી જશે. તેમની પાસે સ્કેલ છે, માર્કેટિંગ શક્તિ છે, અને જ્યારે નાનાં ખેલાડીઓ ખતમ થઈ જશે ત્યારે માર્કેટ તેમનું  થઈ જશે પરંતુ પ્રાઈઝ વોર કોઈનો સાથી નથી. 

એકવાર બજારમાં ભાવની મર્યાદા તૂટી જાય પછી નફાનો માજિન સતત ઘટતો જાય છે. ગ્રાહકને સસ્તા માલની આદત પડી જાય છે અને અંતે મોટાં ઉદ્યોગોને પણ પોતાની કોસ્ટિંગ કરતા ઓછા ભાવે વેચવું પડે છે. એક એવી સ્થિતિ ઊભી થાય છે જ્યાં કોઈને નફો મળતો નથી અને બધાને નુકસાન થાય છે.

આ આગના ખતરાના સંકેતો મોટાં ઉદ્યોગો માટે પણ સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યા છે. મોટા ઉદ્યોગોએ ભારે લોન લીધી હોય છે. ભાવ ઘટવાથી આવક ઘટે છે અને EMI ભરવી મુશ્કેલ બને છે. ઉત્પાદન ક્ષમતા મુજબ પ્રોડક્શન ન કરી શકવાથી પ્લાન્ટ બંધ કરવાની ફરજ પડે છે. નિકાસ બજારમાં સસ્તા ભાવને કારણે ગુણવત્તા પર શંકા ઊભી થાય છે અને “મોરબી” નામની બ્રાન્ડ ઇમેજને ઠેસ પહોંચે છે. માર્કેટમાં એકવાર ભાવ નીચે આવી જાય પછી તેને પાછો ઊંચો લાવવો અતિ મુશ્કેલ બની જાય છે અને સૌથી ખતરનાક વાત એ છે કે સ્પર્ધા બહારથી નહીં પણ અંદરથી મોટાં ઉદ્યોગો વચ્ચે જ શરૂ થાય છે.

આ આખા ખેલમાં સાચો લાભ ફક્ત વેપારીઓને થાય છે. ઉદ્યોગપતિ જમીન ખરીદે છે, ફેક્ટરી બાંધે છે, ગેસ અને વીજળીના બિલ ભરે છે, લોન લે છે અને ખોટ સહન કરે છે — જ્યારે વેપારી ફક્ત સસ્તામાં માલ ખરીદે છે, માર્કેટમાં વધુ ભાવે વેચે છે અને એક પણ જોખમ લીધા વગર નફો કમાય છે એટલે ઉદ્યોગની કમર તોડી નાખીને માર્કેટના નિયમો વેપારીઓ નક્કી કરે છે, ઉદ્યોગપતિ નહીં.

આ સ્થિતિમાંથી બહાર આવવાનો એકમાત્ર રસ્તો ઉદ્યોગપતિઓની એકતા અને સંયુક્ત ભાવ નીતિ છે. ઉત્પાદન ખર્ચથી ઓછા ભાવમાં કોઈ પણ માલ વેચે નહીં — એ ઉદ્યોગની સર્વસંમતિ થવી જ જોઈએ. ભાવમાં નહીં પરંતુ ગુણવત્તામાં સ્પર્ધા થવી જોઈએ. ગ્રાહકોને સમજાવવું પડશે કે ગુણવત્તા માટે પ્રીમિયમ ચૂકવવું ન્યાયસંગત છે. “મોરબી” નામની બ્રાન્ડને મજબૂત બનાવવી પડશે અને વેપારીઓ પરનો આધાર ઘટાડી ડાયરેક્ટ માર્કેટિંગ તરફ ઉદ્યોગોને આગળ વધવું પડશે. ફાઇનાન્સિયલ ડિસીપ્લિન જાળવવી અને ક્રેડિટ સિસ્ટમને નિયંત્રિત કરવી પણ આવશ્યક છે.

આ આગ ફક્ત પડોશીની નથી, આખા ગામની છે. આજે નાના ઉદ્યોગપતિનું ઘર સળગી રહ્યું છે, પરંતુ કાલે આ જ આગ મોટાં ઉદ્યોગકારોના ઘર સુધી પહોંચશે. જો ઉદ્યોગપતિઓએ આજ જ સમજણથી એકતા અને દૃઢતા દાખવીને નિર્ણય ન લીધો, તો એક પછી એક નાનાં ઉદ્યોગો ખતમ થશે, મોટાં ઉદ્યોગો પણ એ જ ખાઈમાં ખસશે, રોજગાર તૂટશે, નિકાસ ઘટશે અને મોરબીની પ્રતિષ્ઠા ખોવાશે.

ભાવની લડાઈ ક્યારેય જીતવી શક્ય નથી — કારણ કે ભાવનો અંત નથી. પરંતુ ગુણવત્તાની લડાઈ ક્યારેય હારવી પણ શક્ય નથી — કારણ કે ગુણવત્તા એ મૂલ્ય છે, તાત્કાલિક ફાયદો નહીં. હવે સમય આવી ગયો છે કે ઉદ્યોગપતિઓ વેપારીઓના હાથમાં માર્કેટની દોરી આપવાનું બંધ કરે અને પોતે જ માર્કેટના નિયમો નક્કી કરે.

એક ઉદ્યોગને બચાવવા માટે સૌ ઉદ્યોગપતિઓને એક થવું પડશે નહીં તો ભાવ નો ભડકો  બધું રાખ કરી નાખશે 

✍️ ઉત્તમ ત્રાસડીયા ૧૬.૧૦.૨૦૨૫